Tò he: Sức hút vượt thời gian của món đồ chơi truyền thống Việt Nam

Tò he, món quà Trung thu truyền thống, được nhào nặn từ những nắm bột gạo mộc mạc. Qua đôi bàn tay tài hoa, khéo léo của các nghệ nhân làng Xuân La (xã Phượng Dực, Hà Nội), chúng biến hóa thành những chú tò he muôn hình, muôn vẻ. Không chỉ đơn thuần là tạo hình, người nghệ nhân còn thổi hồn vào món đồ chơi dân gian này, tạo nên những sắc màu, hình hài mới đầy sáng tạo nhưng vẫn giữ trọn vẹn nét truyền thống hoài niệm. Để rồi, mỗi dịp Tết Trung thu, cùng với mâm ngũ quả, đèn ông sao …. những chú tò he truyền thống vẫn rộn ràng cùng con trẻ đón trăng.

Trong số ít ỏi những nghệ nhân còn giữ nghề nặn tò he tại làng Xuân La, huyện Phú Xuyên, Hà Nội, cái tên Đặng Văn Hậu nổi lên như một người tiên phong, không ngừng miệt mài thổi luồng sinh khí mới vào những tác phẩm đầy sắc màu. Anh không chỉ đơn thuần kế thừa một nghề truyền thống mà còn mang theo sứ mệnh lan tỏa giá trị văn hóa độc đáo này đến với thế hệ trẻ và bạn bè quốc tế.

Sáng ngày 27-5, không khí tại Thảo Cầm Viên Sài Gòn trở nên sôi động hơn bao giờ hết với lễ khai mạc hoành tráng của Lễ hội Mừng Tết Đoan Ngọ - Vui Tết Thiếu Nhi. Sự kiện đặc biệt này đã chính thức khởi động chuỗi hoạt động vui hè đầy hấp dẫn dành riêng cho các bạn nhỏ, kéo dài đến hết ngày 1-6.

Workshop nặn tò he “Trung Thu Vui Ký” tại Tasco Mall đã chính thức khởi động, mang theo một không gian văn hóa đầy sắc màu và tiếng cười. Mở đầu chuỗi sự kiện đặc biệt, workshop nặn tò he đã trở thành điểm nhấn rực rỡ, thu hút hàng trăm bạn nhỏ và gia đình tham gia. Đây không chỉ là một hoạt động vui chơi cuối tuần, mà còn là hành trình quay về tuổi thơ, khơi gợi tình yêu với những giá trị truyền thống Việt Nam giữa lòng Hà Nội hiện đại.

Không ai biết chính xác tò he ra đời từ bao giờ, nhưng những câu đồng dao cổ xưa đã minh chứng cho sự tồn tại lâu đời của món đồ chơi này. Ngày nay, ngay giữa lòng Hà Nội, một làng nghề truyền thống vẫn miệt mài lưu giữ nét đẹp văn hóa ấy: làng Xuân La – được mệnh danh là cái nôi của nghề nặn tò he, một nghề độc nhất vô nhị. Theo lời kể của những người dân đang gìn giữ nghề tại làng Xuân La, nghề nặn tò he đã có mặt khoảng 400-500 năm trước.

Trong dòng chảy hối hả của cuộc sống hiện đại, những giá trị văn hóa truyền thống đang dần mai một. May mắn thay, vẫn có những người trẻ tâm huyết nỗ lực gìn giữ và thổi một luồng sinh khí mới vào các nét đẹp xưa. Một trong những sự kiện ý nghĩa đó là workshop nặn tò he “Tò Hay He - Nghe chuyện nghề” vừa diễn ra tại Bảo tàng Hà Nội, một chương trình độc đáo giúp giới trẻ khám phá và yêu hơn nghệ thuật nặn tò he - món đồ chơi dân gian đầy màu sắc.

Là món đồ chơi dân dã đậm hồn quê, tò he (còn gọi là con giống bột) đã vượt ra khỏi lũy tre làng của đồng bằng Bắc Bộ để hiện diện khắp mọi miền đất nước. Dù nhịp sống hiện đại có cuốn đi bao đổi thay, những hình thù ngộ nghĩnh từ thứ bột nặn dân dã đa sắc màu ấy vẫn luôn có sức lôi cuốn mãnh liệt với trẻ thơ, đồng thời khơi gợi miền ký ức tươi đẹp trong lòng nhiều thế hệ.

Trên những vỉa hè giờ đây đã vắng bóng những gánh tò he đơn sơ, nhưng trên không gian mạng, môn nghệ thuật dân gian này lại đang sống một cuộc đời mới. Đó là nhờ nghệ nhân Đặng Văn Hậu – người đã thổi hồn ký ức vào từng cục bột, mang nghệ thuậ nặn tò he đến gần hơn với cuộc sống hiện đại.

Triển lãm Expo Osaka 2025 tại Nhật Bản là nơi hội tụ của những thành tựu công nghệ tiên tiến nhất, định hình tương lai. Giữa ‘biển’ robot, trí tuệ nhân tạo và các mô hình phát triển đô thị thông minh, một món đồ chơi mộc mạc, đầy màu sắc đã lặng lẽ vượt ngàn cây số, chiếm trọn cảm tình của công chúng: Tò he Việt Nam. Sự xuất hiện của đồ chơi truyền thống Việt Nam này không chỉ là một nét chấm phá văn hóa mà còn là minh chứng hùng hồn cho sức sống bền bỉ và giá trị thẩm mỹ vượt thời gian của nghệ thuật dân gian Việt.