Tò he Xuân La - Hồn quê rực rỡ sắc màu giữa lòng lễ hội Trung Thu Hà Nội

Tò he, món quà Trung thu truyền thống, được nhào nặn từ những nắm bột gạo mộc mạc. Qua đôi bàn tay tài hoa, khéo léo của các nghệ nhân làng Xuân La (xã Phượng Dực, Hà Nội), chúng biến hóa thành những chú tò he muôn hình, muôn vẻ. Không chỉ đơn thuần là tạo hình, người nghệ nhân còn thổi hồn vào món đồ chơi dân gian này, tạo nên những sắc màu, hình hài mới đầy sáng tạo nhưng vẫn giữ trọn vẹn nét truyền thống hoài niệm. Để rồi, mỗi dịp Tết Trung thu, cùng với mâm ngũ quả, đèn ông sao …. những chú tò he truyền thống vẫn rộn ràng cùng con trẻ đón trăng.

Giữa không gian rộn ràng của những lễ hội Trung thu khắp thành phố Hà Nội, luôn tồn tại một góc nhỏ bình dị nhưng rực rỡ sắc màu: Quầy Tò He – món đồ chơi dân gian đã khắc sâu vào ký ức của bao thế hệ người Việt.

Cửa hàng TÒ HE SÀI GÒN chuyên cung cấp dịch vụ thuê nghệ nhân to he biểu diễn trong các workshop nặn tò he và sự kiện với giá 600.000 ₫/giờ. Dịch vụ nặn tò he của chúng tôi có nhiều ưu điểm nổi bật như nghệ nhân có hơn 15 năm kinh nghiệm, dịch vụ tận tâm, uy tín và chuyên nghiệp.

Quý khách cần thuê nghệ nhân vui lòng liên hệ với cửa hàng THUÊ NGHỆ NHÂN TÒ HE SÀI GÒN qua số hotline 038-377-3839 để được hỗ trợ! Xin cám ơn!

Làng Xuân La, nép mình yên bình bên dòng sông Huệ, từ lâu đã là cái nôi, nơi lưu giữ và phát triển nghề nặn tò he truyền thống. Trải qua bao thăng trầm, những nghệ nhân nơi đây vẫn bền bỉ gìn giữ và trao truyền tinh hoa nghề qua từng thế hệ.

Theo lời kể của người cao niên trong làng Xuân La, nghề nặn tò he đã có từ khoảng 300-400 năm trước, với nguồn gốc chính là hình tượng 12 con giáp. Khởi nguồn từ việc làm đồ thờ cúng trong các dịp lễ tết, đặc biệt là Tết Trung thu, người xưa dùng bột nếp nặn mâm ngũ quả, 12 con giáp hay các con vật gần gũi với đời sống nông thôn Việt. Sau lễ cúng, những vật phẩm này được chia cho trẻ em để chơi (thụ lộc), sau đó có thể hấp cùng cơm và ăn được.

Nghệ nhân trẻ Đặng Văn Hậu, gương mặt tiêu biểu của thế hệ tài hoa làng Xuân La, người vừa kế thừa truyền thống vừa sáng tạo nâng tầm tò he thành tác phẩm nghệ thuật, chia sẻ: Ban đầu tò he chỉ có hình chim cò, con giống… sau được gắn thêm chiếc kèn lá, còi nhỏ. Khi thổi, chúng phát ra âm thanh “tò te tí te”, từ đó dân gian gọi là “tò he”. Khác với con giống bột dùng trong nghi lễ tín ngưỡng, tò he thiên về giải trí và giáo dục, trở thành món đồ chơi dân gian gắn liền với tuổi thơ.

Nguyên liệu làm tò he hết sức giản dị và an toàn: bột gạo tẻ và bột gạo nếp được pha trộn theo tỉ lệ chuẩn để đảm bảo độ dẻo khi nhào nặn và độ cứng khi khô. Sau khi nhào kỹ, luộc chín, bột được chia nhỏ và nhuộm màu tự nhiên từ hoa hòe, quả gấc, lá chàm và cây nhọ nồi, tạo nên 4 màu cơ bản là vàng, đỏ, xanh và đen. Từ bốn màu nền tảng này, các nghệ nhân khéo léo pha trộn để tạo ra vô vàn sắc thái trung gian, làm cho các tác phẩm tò he trở nên đa dạng, sinh động hơn.

Từ những cục bột gạo nhiều màu sắc, qua bàn tay nhào nặn tài hoa, khéo léo cùng những dụng cụ hết sức đơn giản và óc sáng tạo, các nghệ nhân làng Xuân La đã kiến tạo nên những tác phẩm nghệ thuật tinh xảo, đi sâu vào tiềm thức của bao thế hệ người Việt.

Sản phẩm của nghệ nhân trẻ Đặng Văn Hậu không chỉ dừng lại ở tò he truyền thống. Anh đã sáng tạo nên những mẫu tò he đặc sắc, những bộ sản phẩm mô phỏng lại nhiều di sản văn hóa truyền thống Việt Nam như: Biểu diễn Ca trù, hát Chèo, Tuồng, hát Văn, tín ngưỡng Thờ mẫu tam phủ, lễ hội dân gian, mẫu trang phục truyền thống, cô đôi thượng ngàn, đám cưới chuột… và đặc biệt là bộ sản phẩm “Rước đèn Trung thu” đã để lại ấn tượng sâu sắc trong lòng người xem, nhất là các em nhỏ. Chính nhờ những bộ tò he của Đặng Văn Hậu, nhiều di sản văn hóa phi vật thể vốn kén người thưởng thức đã có con đường tiếp cận gần gũi hơn, nhen nhóm tình yêu với di sản, văn hóa dân gian trong tâm hồn tuổi thơ.

Anh Hậu cho biết, bộ tò he “Rước đèn Trung thu” gây ấn tượng khi tái hiện cảnh trẻ em múa hát dưới trăng, với trung tâm là đầu lân – biểu tượng của tài lộc, bình an, mùa màng bội thu và sự gắn kết cộng đồng. Khi được “thu nhỏ” trên nền bột gạo, đầu lân vừa giữ được nét mộc mạc, vừa trở thành một tác phẩm nghệ thuật giàu ý nghĩa.

Chứng kiến bàn trưng bày tò he của Đặng Văn Hậu bên lề Chương trình nghệ thuật Tết Trung thu Việt Nam – Trung Quốc 2025 tấp nập khách vây xem, các em nhỏ đặc biệt thích thú với những hình tượng gần gũi như: Đường Tăng, Tề Thiên Đại Thánh, Trư Bát Giới, Sa Tăng cùng những con giống sặc sỡ, có gắn còi hấp dẫn. Điều này khẳng định sức hấp dẫn mãnh liệt của tò he và sự trở lại mạnh mẽ của những món đồ chơi dân gian truyền thống.

Dịp Tết Trung thu này, các nghệ nhân tò he Xuân La sẽ trình diễn và hướng dẫn làm tò he tại nhiều Lễ hội Trung thu diễn ra khắp thành phố Hà Nội như: Hoàng thành Thăng Long, Bảo tàng Dân tộc học, không gian phố đi bộ quanh Hồ Gươm, phố bích họa Phùng Hưng, Văn miếu Quốc tử giám… mang đến cơ hội trải nghiệm món đồ chơi dân gian đặc biệt này cho du khách, đặc biệt là các em nhỏ.

Về tác giả

Nghệ nhân tò he Hà Tho

• Nghề nghiệp: Nghệ nhân
• Chuyên môn: Nặn tò he
• Kinh nghiệm: Hơn 15 năm

Nghệ nhân tò he Hà Tho (sinh năm 1990, tại Thái Bình) là 1 nghệ nhân nặn tò he với hơn 15 năm kinh nghiệm biểu diễn và giảng dạy nặn tò he tại hàng ngàn sự kiện lớn nhỏ khác nhau. Hà Tho còn là chủ của cửa hàng TÒ HE SÀI GÒN, là 1 nghệ nhân đa tài – cô nặn tò he 1 cách điêu luyện với các mẫu tò he độc đáo và sáng tạo từ truyền thống đến hiện đại.

Cùng chuyên mục